درمان وسواس فکری عملی در شیراز

دکتر رامین افشاری | روانپزشک

اختلال وسواس فکری- عملی (جبری) وجود وسواس ها، اجبارها یا هر دو است که زمان بر بوده (بیش از یک ساعت در روز) یا موجب ناراحتی شدید، اختلال عملکرد اجتماعی، شغلی یا تحصیلی می شوند.

وسواس فکری-عملی (OCD) چیست؟

وسواس فکری-عملی (OCD) یک اختلال روانپزشکی است که با دو بخش اصلی شناخته می شود:

• افکار وسواسی: افکار، تصاویر یا تکانه هایی هستند که ناخواسته به ذهن می آیند و اضطراب ایجاد می کنند.
• رفتارهای اجباری: اعمال یا رفتارهای ذهنی تکراری هستند که فرد برای کاهش اضطراب ناشی از افکار وسواسی انجام می دهد.

این چرخه معمولا به مرور شدت می گیرد و عملکرد فرد را در زندگی روزمره مختل می کند.

همه گیر شناسی وسواس فکری- عملی

• یک اختلال نسبتا شایع است.
• شیوع نقطه ای آن حدود 1 تا 2 درصد جمعیت گزارش شده است و شیوع در طول عمر به حدود 2 تا 3 درصد می رسد.
• این اختلال در زنان و مردان تقریبا به یک میزان دیده می شود اما شروع آن در مردان اغلب زودتر است.
• وسواس می تواند در کودکی یا نوجوانی آغاز شود و در صورت عدم درمان تا بزرگسالی ادامه یابد.

علائم وسواس فکری- عملی

برای تشخیص، وجود افکار وسواسی، رفتارهای اجباری یا هر دو لازم است و این علائم باید وقت گیر باشند یا باعث ناراحتی و اختلال قابل توجه در عملکرد شوند.

الف: وجود وسواس، اجبار یا هر دو

افکار وسواسی

• افکار تکرار شونده، ناخواسته و مزاحم که فرد تلاش می کند آن ها را نادیده بگیرد یا خنثی کند.

مثال: فرد مدام به این فکر می کند که دست هایش آلوده است حتی وقتی شسته شده اند.

مدت و معیار: این افکار باید بطور مکرر تکرار شوند و اضطراب واضح ایجاد کنند.

رفتارهای اجباری

• رفتارهای تکراری یا اعمال ذهنی که فرد احساس می کند باید برای کاهش اضطراب انجام دهد.

مثال: شستن مکرر دست ها، چک کردن چندباره قفل یا گاز.

مدت و معیار: این رفتارها معمولا بیش از یک ساعت در روز زمان می گیرند یا عملکرد فرد را مختل می کند.

ب:

وسواس ها یا اجبارها زمان بر هستند (بیش از یک ساعت در روز) یا موجب ناراحتی بالینی قابل توجه یا اختلال عملکرد می شوند.

ج:

علائم ناشی از اثر فیزیولوژیک ماده یا بیماری طبی دیگر نیستند.

د:

اختلال با سایر اختلالات روانپزشکی بهتر توجیه نمی شوند (مانند اختلال اضطراب فراگیر، اختلال بدشکلی بدن، احتکار، تریکوتیلومانیا و غیره)

انواع شایع وسواس ها و اجبارها

وسواس های رایج

• آلودگی و میکروب
• تردید و چک کردن
• افکار تهاجمی یا مذهبی
• نیاز به تقارن و نظم کامل

اجبارهای رایج

• شستشو
• چک کردن مکرر
• تکرار اعمال
• شمارش ذهنی
• اطمینان خواهی مداوم

علل و پاتوفیزیولوژی

عوامل زیستی

• نقش ژنتیک (افزایش خطر در بستگان درجه اول)
• اختلال در مدار کورتیکو- استریاتو- تالامو- کورتیکال
• نقش سروتونین و گلوتامات

عوامل روان شناختی

• تفسیر فاجعه آمیز افکار طبیعی
• مسئولیت پذیری افراطی
• عدم تحمل عدم قطعیت

عوامل محیطی

• استرس های شدید
• عفونت های خاص در کودکان

درمان اختلال وسواس فکری- عملی

درمان استاندارد بر اساس NICE و مرورهای نظام مند شامل ترکیب روان درمانی و دارودرمانی است.

روان درمانی

درمان شناختی- رفتاری (CBT) با تاکید بر مواجهه و جلوگیری از پاسخ موثرترین مداخله روان درمانی برای OCD است.

مراحل کلی:

• آموزش روانی درباره ماهیت وسواس
• تهیه سلسله مراتب اضطراب
• مواجهه تدریجی با محرک اضطراب آور
• جلوگیری از انجام رفتار اجباری
• اصلاح باورهای ناکارآمد

درمان دارویی

داروهای اصلی:

• مهار کننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)
• کلومیپرامین

قطع زود هنگام با خطر عود همراه است. در موارد مقاوم به درمان، افزودن داروهای تقویت کننده مانند برخی آنتی سایکوتیک های آتیپیک تحت نظر روانپزشک مطرح می شود.

درمان های نوین و کمکی

rTMS 

تحریک مغناطیسی مکرر مغز بر نواحی خاص قشر پیش پیشانی می تواند به کاهش علائم کمک کند. این روش کمکی است و جایگزین درمان استاندارد نیست.

tDCS 

تحریک الکتریکی ضعیف فراجمجمه ای که در برخی مطالعات نتایج امیدوار کننده ای نشان داده است اما همچنان به عنوان درمان کمکی در نظر گرفته می شود.

نقش ECT

الکتروشوک درمانی درمان استاندارد وسواس فکری- عملی محسوب نمی شود. با این حال در موارد بسیار شدید و مقاوم به درمان که با افسردگی اساسی شدید یا افکار خودکشی همراه هستند ممکن است بصورت موردی در چارچوب تخصصی در نظر گرفته شود.

پیش آگهی

• شروع زود هنگام و درمان سریع با پیامد بهتر همراه است.
• درمان ترکیبی روان درمانی و دارو درمانی بیشترین اثر بخشی را دارد.
• حدود 40 تا 60 درصد بیماران با درمان مناسب بهبود قابل توجه پیدا می کنند.

چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کرد؟

• اگر افکار مزاحم بیش از یک ساعت در روز وقت می گیرند.
• اگر شستشو، چک کردن یا تکرار اعمال کنترل ناپذیر شده.
• اگر عملکرد تحصیلی، شغلی یا خانوادگی مختل شده.
• در صورت وجود افکار خود آسیب رسان.

پرسش های متداول

آیا داشتن افکار مزاحم به معنی ابتلا به OCD است؟

خیر. بسیاری از افکار مزاحم گذرا هستند. در OCD این افکار مکرر، اضطراب آور با رفتارهای اجباری هستند.

آیا OCD درما قطعی دارد؟

این اختلال معمولا مزمن است اما با درمان مناسب می توان آن را به طور موثر کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.

آیا وسواس نشانه ضعف ایمان یا شخصیت است؟

خیر. OCD یک اختلال نوروبیولوژیک شناخته شده است و ارتباطی با ضعف اخلاقی یا معنوی ندارد.

در نهایت

وسواس فکری- عملی اختلالی جدی اما قابل درمان است. شروع زود هنگام درمان مسیر بهبود را کوتاه تر و ساده تر می کند. ارزیابی تخصصی اولین و مهم ترین قدم است. برای تعیین وقت می توانید از طریق بخش نوبت دهی سایت اقدام کنید تا برنامه درمانی مناسب شرایط شما تنظیم شود.

دکتر رامین افشاری/ متخصص اعصاب و روان در شیراز