درد در سالمندی؛ درد کمتر، خواب و حرکت بهتر
راهنمای عملی سالمند و مراقب | کلینیک دکتر رامین افشاری
«می‌گوید درد دارم؛ آزمایش‌ها که خوب بوده»
درد تجربه واقعی فرد است و ممکن است همیشه در یک آزمایش یا تصویر توضیح کامل پیدا نکند. آن را به شکایت‌کردن یا سن بالا تقلیل ندهید. استرس و خلق می‌توانند تجربه درد را تغییر دهند، اما این به معنی خیالی‌بودن درد نیست. بررسی علت جسمی و توجه به روان و زندگی روزمره باید کنار هم باشند.
امروز چه کار کنیم؟
بپرسید: «درد کجاست؟ از چه زمانی شروع شده؟ بیشتر مانع کدام کار می‌شود؟» پاسخ را با کلمات خود فرد یادداشت کنید. یک هدف کوچک انتخاب کنید: خواب بهتر، نشستن راحت‌تر سر سفره یا رفتن تا حیاط. اگر درد تازه و شدید است یا علامت هشدار دارد، ابتدا ارزیابی پزشکی لازم است.
درد را چگونه توصیف کنیم؟
- محل و زمان: مداوم است یا می‌آید و می‌رود؟ بعد از افتادن یا تغییر دارو شروع شده؟
- شدت: اگر فرد می‌تواند، از صفر تا ده بگوید؛ صفر یعنی بدون درد و ده شدیدترین درد قابل تصور. این عدد جای شرح حال و معاینه را نمی‌گیرد.
- اثر روی زندگی: خواب، راه‌رفتن، لباس‌پوشیدن، اشتها، ارتباط و خلق چه تغییری کرده؟
- اثر اقدام: بعد از درمان تجویزشده یا فعالیت چه بهتر یا بدتر شد؟ خواب‌آلودگی، گیجی، یبوست یا عارضه دیگری رخ داد؟
مثال روزمره: هدف فقط صفرکردن عدد درد نیست
خانم کاظمی می‌گوید: «می‌خواهم بتوانم با نوه‌ام سر میز بنشینم.» خانواده در ویزیت همین هدف را مطرح می‌کند. برنامه با توجه به علت درد و بیماری‌های همراه تنظیم می‌شود. در پیگیری، علاوه بر شدت درد، می‌پرسند: «مدت نشستن راحت‌تر شده؟ هنوز هنگام بلندشدن درد دارد؟ دارو روزش را خواب‌آلود کرده؟»
خانواده چه کمک‌هایی می‌تواند بکند؟
وسایل لازم را در دسترس بگذارید و کار طولانی را به بخش‌های کوتاه با استراحت بین آن تقسیم کنید. فعالیت ایمن و توان‌بخشی باید با وضعیت فرد هماهنگ باشد. موسیقی دلخواه، گفت‌وگوی آرام و تمرین آرام‌سازی می‌توانند بخشی از برنامه چندجانبه باشند. برای گرما، سرما، ماساژ یا تمرین ناحیه دردناک، به‌ویژه با آسیب تازه یا اختلال حس، ابتدا راهنمایی درمانگر بگیرید.
مسکن را با ترس یا با بی‌احتیاطی مدیریت نکنیم
هم رهاکردن درد و هم مصرف نامناسب دارو می‌تواند آسیب بزند. مناسب‌بودن مسکن به علت درد، عملکرد کلیه و کبد، بیماری‌های همراه و داروهای دیگر بستگی دارد. داروهای ضدالتهاب می‌توانند برای بعضی سالمندان خطر گوارشی، کلیوی یا قلبی داشته باشند؛ بعضی مسکن‌ها نیز خواب‌آلودگی و عوارض دیگر ایجاد می‌کنند. انتخاب و تغییر دارو باید با پزشک باشد.
اگر فرد نمی‌تواند دردش را خوب بیان کند
تغییر حالت چهره، ناله، محافظت از عضو، مقاومت هنگام جابه‌جایی یا کاهش فعالیت را یادداشت کنید. این نشانه‌ها به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کنند. به فرد فرصت پاسخ با جمله کوتاه یا اشاره بدهید و تغییر را با تیم درمان مطرح کنید؛ ساکت‌بودن همیشه به معنی نداشتن درد نیست.
چه زمانی منتظر نمانیم؟
درد ناگهانی شدید، درد همراه با تنگی نفس، ضعف یا اختلال گفتار تازه، درد پس از افتادن با ناتوانی در حرکت یا تحمل وزن، یا کاهش هوشیاری نیاز به کمک فوری دارد. درد جدید، رو به افزایش یا مختل‌کننده زندگی نیز باید بررسی شود؛ آن را صرفاً ادامه درد قدیمی ندانید.
تمرین: یک برگه برای مراجعه بعد
تاریخ / درد کجا بود / چه کاری را دشوار کرد / چه اقدام تجویزشده‌ای انجام شد / نتیجه و عارضه. از سالمند بپرسید: «اگر درمان فقط یک چیز را بهتر کند، دوست داری آن چیز چه باشد؟» پاسخ او را در گفت‌وگوی مشترک با خانواده و پزشک وارد کنید.
قدم بعدی و مطالب مرتبط
داروهای سالمند؛ راهنمای مصرف ایمن و همراهی خانواده
خواسته سالمند و نگرانی خانواده؛ چگونه به توافق برسیم؟
حال بهتر در سالمندی؛ برای خودمان و عزیزانمان چه کنیم؟
تغییر ناگهانی حال سالمند؛ چه زمانی منتظر نمانیم؟
منابع و حدود این راهنما
این آموزش عمومی است و برای تشخیص یا تغییر خودسرانه درمان نیست. برنامه باید با وضعیت و خواسته‌های فرد هماهنگ شود. همه داستان‌های این صفحه مثال آموزشی‌اند و اطلاعات مراجعان واقعی نیستند. تصاویر نیز بازسازی تصویری‌اند.
انجمن طب سالمندی آمریکا: شناخت درد
