اختلال دوقطبی چیست؟ راهنمای شناخت علائم و درمان
اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی با دوره‌هایی از تغییر قابل توجه در خلق و انرژی و فعالیت همراه است. این تغییرات می‌توانند بر خواب و تصمیم‌گیری و روابط و کار اثر بگذارند. میان دوره‌ها ممکن است فرد برای مدتی طولانی حال باثباتی داشته باشد. درمان و پیگیری منظم به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند.
هر تغییر حال یا عصبانیت به معنای دوقطبی نیست. این صفحه برای آشنایی است و تشخیص به بررسی تخصصی نیاز دارد.
شیدایی و نیمه‌شیدایی چه نشانه‌هایی دارند؟
در دوره شیدایی ممکن است فرد نسبت به حالت معمول بسیار پرانرژی یا تحریک‌پذیر شود. کاهش نیاز به خواب از نشانه‌های مهم است. فرد ممکن است کم بخوابد اما همچنان احساس خستگی نکند.
پرحرفی و تند شدن افکار و حواس‌پرتی نیز ممکن است دیده شوند. گاهی اعتمادبه‌نفس به‌طور غیرمعمول بالا می‌رود یا تصمیم‌های پرخطر و خریدهای خارج از توان مالی رخ می‌دهد.
نیمه‌شیدایی شدت کمتری از شیدایی دارد اما تغییری مشخص نسبت به وضعیت معمول فرد است. برای تشخیص باید مدت و شدت علائم و پیامدهای آن‌ها بررسی شود.
افسردگی در دوقطبی چگونه است؟
دوره افسردگی می‌تواند با کاهش علاقه و انرژی همراه باشد. تغییر خواب یا اشتها و دشواری تمرکز و احساس ناامیدی نیز ممکن است رخ دهند. بعضی افراد بیشتر به دلیل افسردگی مراجعه می‌کنند و دوره‌های قبلی افزایش انرژی را مشکل تلقی نمی‌کنند. به همین دلیل شرح حال گذشته اهمیت دارد.
تفاوت دوقطبی نوع یک و نوع دو
نوع یک با سابقه دست‌کم یک دوره شیدایی مشخص می‌شود. دوره افسردگی هم ممکن است در سیر آن رخ دهد.
نوع دو شامل دوره‌های افسردگی اساسی و نیمه‌شیدایی است و سابقه شیدایی کامل وجود ندارد. نوع دو را نباید صرفاً شکل خفیف نوع یک دانست. افسردگی آن می‌تواند شدید و مختل‌کننده باشد.
نیاز به بستری با توجه به شدت علائم و وضعیت ایمنی تعیین می‌شود. نمی‌توان فقط بر اساس نام نوع اختلال درباره بستری شدن تصمیم گرفت.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
روانپزشک الگوی تغییرات خلق در طول زندگی را بررسی می‌کند. مدت دوره‌ها و تغییر خواب و تأثیر علائم بر زندگی اهمیت دارند. سابقه خانوادگی و بیماری‌های جسمی و مصرف دارو یا مواد نیز بررسی می‌شوند.
ممکن است بررسی‌هایی برای کنار گذاشتن علت‌های دیگر لازم باشد. اطلاعات یک همراه آگاه با رضایت بیمار می‌تواند کمک‌کننده باشد. چند پرسش اینترنتی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
درمان چه بخش‌هایی دارد؟
برنامه درمان برای هر فرد تنظیم می‌شود. داروها در کنترل دوره‌های خلقی و پیشگیری از عود نقش مهمی دارند. انتخاب دارو و بررسی عوارض و آزمایش‌های لازم بر عهده پزشک است.
روان‌درمانی و آموزش بیمار و خانواده نیز به شناخت علائم هشدار و مدیریت فشارهای زندگی و ادامه درمان کمک می‌کنند.
دارو را به دلیل بهتر شدن حال خودسرانه قطع یا کم نکنید. درباره عوارض با پزشک صحبت کنید. اگر باردار هستید یا برای بارداری برنامه دارید حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
بین ویزیت‌ها چه کارهایی کمک می‌کند؟
زمان خواب و بیداری را تا حد امکان منظم نگه دارید. تغییرات خلق و انرژی و خواب را یادداشت کنید و در ویزیت همراه داشته باشید.
با تیم درمان مشخص کنید کدام تغییرات برای شما نشانه شروع یک دوره هستند و در صورت مشاهده آن‌ها چگونه تماس بگیرید. خانواده می‌تواند با گفت‌وگوی آرام و حمایت از پیگیری درمان کمک کند.
چه زمانی کمک فوری لازم است؟
اگر خطر فوری آسیب به خود یا دیگران وجود دارد یا فرد دچار رفتار خطرناک و آشفتگی شدید شده است منتظر نوبت عادی نمانید. به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
کاهش شدید خواب همراه با افزایش انرژی یا رفتارهای غیرمعمول نیز باید زود با تیم درمان مطرح شود.
برای مراجعه چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
زمان شروع تغییرات حال و مدت آن‌ها را بنویسید. فهرست داروهای فعلی و سوابق درمان و بستری را همراه بیاورید. درباره دوره‌های افزایش انرژی هم صحبت کنید حتی اگر در آن زمان احساس خوبی داشته‌اید.
منابع و مطالعه بیشتر
این متن آموزشی با استفاده از راهنماهای عمومی مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIMH) و سرویس سلامت بریتانیا (NHS) تهیه شده است.
NIMH: https://www.nimh.nih.gov/health/publications/bipolar-disorder
NHS: https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/bipolar-disorder/
