درمان افسردگی در شیراز

دکتر رامین افشاری 

افسردگی می تواند زندگی روزمره را تیره و خسته کننده کند. ممکن است فرد احساس کند انرژی ندارد، انگیزه انجام کارهای ساده را از دست داده یا دچار بی حصولگی و بی انگیزگی شده است. این حالت ها طبیعی نیستند و نشان می دهند که مغز و روان به کمک نیاز دارند و خبر خوب این است که افسردگی قابل درمان است و با برنامه درمانی اصولی می توان کیفیت زندگی را به طور چشمگیر افزایش داد و دوباره احساس شادی و انگیزه را تجربه کرد.

معرفی علمی اختلال

افسردگی یا اختلال افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder) یک اختلال خلقی شایع است که باعث کاهش پایدار خلق و انرژی و کاهش توانایی انجام فعالیت های روزانه می شود. علائم این اختلال به گونه ای است که نه تنها باعث ناراحتی ذهنی می شود بلکه عملکرد فرد در کار، تحصیل و روابط اجتماعی را نیز مختل می کند.

همه گیر شناسی افسردگی اساسی

• افسردگی یکی از شایع ترین اختلالات روانپزشکی در جهان است.
• شیوع نقطه ای افسردگی اساسی در جمعیت عمومی حدود 5 تا 7 درصد برآورد می شود.
• شیوع طول عمر یعنی احتمال تجربه حداقل یک دوره افسردگی در طول زندگی حدود 15 تا 20 درصد است.
• افسردگی در زنان تقریبا دو برابر مردان شیوع دارد و به عوامل هورمونی، روانی و اجتماعی مرتبط شده است.
• در مردان افسردگی گاهی بیشتر با تحریک پذیری، خشم یا مصرف مواد بروز می کند.
• افسردگی در کودکان و نوجوانان اغلب با افت تحصیلی، پرخاشگری، افزایش ارتاب های ناسالم دیده می شود.

علت شناسی افسردگی اساسی

• افسردگی نتیجه یک عامل واحد نیست و معمولا از تعامل چند عامل ایجاد می شود.
• عوامل زیستی شامل تغییر در عملکرد انتقال دهنده های عصبی مغز مانند سروتونین و نوراپی نفرین و تغییر در مدارهای خلقی مغز است.
• عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند و سابقه خانوادگی خطر ابتلا را افزایش می دهد.
• عوامل روان شناختی مانند سبک فکری منفی، عزت نفس پایین یا الگوهای ناکارآمد مقابله با استرس موثر هستند.
• عوامل محیطی شامل فشارهای زندگی، فقدان، مشکلات شغلی، تعارضات خانوادگی یا بیمار جسمی می شوند.
• افسردگی نشانه ی ضعف شخصیت نیست بلکه واکنش پیچیده مغز و روان به این عوامل است.

علائم افسردگی

برای تشخیص افسردگی، فرد باید حداقل 5 علامت از علائم زیر را داشته باشد و حداقل دو هفته ادامه داشته باشد.

مثال های روزمره برای هر گروه از علائم به خواننده کمک می کند خود را بشناسد:

1. خلق افسرده یا غمگین بیشتر روزها

مثال: بیشتر روزها احساس بی حوصلگی و بی انگیزگی می کنید و به کارهای ساده روزانه علاقه ندارید.

2. کاهش محسوس علاقه یا لذت در فعالیت ها

مثال: فعالیت هایی که قبلا لذت بخش بودند مثل ورزش، فیلم دیدن یا دیدار دوستان، دیگر جذاب نیستند.

3. تغییر وزن یا اشتها

مثال: بدون دلیل خاصی اشتها کاهش یافته، افزایش یافته یا وزن شما تغییر چشمگیری کرده است.

4. اختلال خواب

مثال: سخت به خواب می روید یا خواب زیادی دارید و همیشه احساس خستگی می کنید.

5. کندی روانی-حرکتی

مثال: اطرافیان متوجه کندی درحرکات و صحبت یا بی قراری در رفتار می شوند.

6. بی انرژی بودن یا خستگی مداوم

مثال: صبح ها برخاستن از تخت سخت است و انجام کارهای معمولی انرژی زیادی می طلبد.

7. احساس بی ارزشی یا گناه بیش از حد

مثال: خود را سرزنش می کنید حتی برای مسائل کوچک یا گذشته.

8. کاهش توانایی تمرکز یا تصمیم گیری

مثال: هنگام مطالعه یا انجام کار تمرکز کافی ندارید یا تصمیم گیری سخت است.

9. افکار مرگ یا خودکشی

مثال: گاهی به این فکر می کنید که ای کاش نبودید یا می خواهید آسیب بزنید که این افکار نیازمند مراجعه فوری به روانپزشک هستند.

چه زمانی مراجعه ضروری است

• اگر علائم بیش از دوهفته ادامه داشته باشد یا روز به روز شدیدتر شود.
• اگر توانایی انجام کارهای روزمره کاهش یابد.
• وجود افکار خودکشی یا آسیب رساندن به خود یا دیگران.

دارو درمانی: محور اصلی درمان

دارو درمانی در افسردگی به کاهش شدت خلق افسرده، افزایش انرژی و توانایی عملکرد روزمره کمک می کند.

• داروهای SSRISs و SNRIs معمول ترین گزینه ها هستند.
• انتخاب دارو و دوز کاملا فردی است و بر اساس شدت، سن، شرایط جسمی و اختلالات همراه تعیین می شود.
• اثر داروها معمولا پس از 2 تا 6 هفته مشاهده می شود.
• تغییر خودسرانه یا قطع ناگهانی دارو خطرناک است و باید تحت نظر روانپزشک باشد.
• عوارض شایع قابل مدیریت هستند و پزشک می تواند با تنظیم دوز یا زمان مصرف آن ها را کاهش دهد.

مراحل درمان

1. فاز از بین رفتن علائم

معمولا 1 تا 3 ماه

2. فاز ثتبیت

3 تا 6 ماه پس از بهبود علائم برای حفظ ثبات روانی

3. فاز پیشگیری از عود

معمولا تا 1 سال برای کاهش احتمال بازگشت افسردگی

توضیح: درمان دارویی باعث وابستگی نمی شود بلکه مغز و روان را برای بازگشت به عملکرد طبیعی آماده می کند.

درمان های کمکی rTMS و tDCS

rTMS: تحریک مغناطیسی غیر تهاجمی که فعالیت نواحی مغزی مرتبط با خلق افسرده را تعدیل می کند.

tDCS: جریان ضعیف الکتریکی از طریق پوست برای تنظیم فعالیت مغزی

هر دور وش فقط به عنوان درمان کمکی و برای بیمارانی که پاسخ کامل به دارو ندارند توصیه می شود.

روان درمانی و نقش تیم درمان

• روان درمانی شناخی- رفتاری (CBT): با تمرکز بر تغییر الگوهای فکری منفی و رفتارهای اجتنابی بسیار موثر است.
• درمان هم زمان دارو و روان درمانی بهترین نتیجه را ایجاد می کند.

پیش آگهی و پیگیری

• اغلب بیماران با درمان مناسب بهبود چشمگیر دارند.
• پیگیری منظم برای تنظیم دارو و پیشگیری از عود ضروری است.
• عدم درمان افسردگی می تواند باعث مشکلات طولانی مدت مانند اختلالات خواب، اضطراب، کاهش کیفیت زندگی و افزایش خطر خودکشی شود.

پرسش های متداول درباره افسردگی

1. آیا افسردگی قابل درمان است؟

بله. با دارو درمانی، روان درمانی و در برخی موارد درمان های کمکی مانند rTMS و tDCS می توان علائم را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید و در بسیاری از موارد به درمان کامل رسید.

2. مدت درمان چقدر است؟

فاز کاهش علائم 1 تا 3 ماه، تثبیت 3 تا 6 ماه و پیشگیری از عود تا 1 سال ادامه دارد.

3. آیا دارو وابستگی ایجاد می کند؟

خیر. داروها به مغز کمک می کنند تا عملکرد طبیعی باز گردد، وابستگی جسمی ایجاد نمی کنند اما قطع ناگهانی آن ها می تواند علائم را باز گرداند.

4. نقش rTMS و tDCS چیست؟

این روش ها تحریک غیر تهاجمی مغز هستند که به کاهش علائم در بیمارانی که پاسخ کامل به دارو ندارند کمک می کند و همیشه به عنوان درمان کمکی استفاده می شوند.

5. چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، روزانه شدیدتر شود یا افکار آسیب به خود یا دیگران ایجاد شود مراجعه فوری ضروری است.

در نهایت

افسردگی اختلالی جدی اما قابل درمان است. شروع زود هنگام درمان مسیر بهبود را کوتاه تر و ساده تر می کند. ارزیابی تخصصی اولین و مهم ترین قدم است. برای تعیین وقت می توانید از طریق بخش نوبت دهی سایت اقدام کنید تا برنامه درمانی مناسب شرایط شما تنظیم شود.

دکتر رامین افشاری/ متخصص اعصاب و روان در شیراز